trung tâm công cộng

Trung tâm là một đầu mối cơ cấu trọng yếu nối liền tất cả các bộ phận cấu thành của thành phô thành một thể thống nhất. Cần phải làm sao để mối quan hệ giữa nó với các khu chức năng lân cận cũng như sự lưu ý đến tất cả những điều kiện do lịch sử để lại và những điều kiện khí hậu – thiên nhiên của địa phương bao giờ cũng đưa đến giải pháp độc đáo và gợi cảm cho khu trung tâm cấp thành phố. Sự phát triển dần dần các chức nãng đa dạng của điểm dân cư sẽ dẫn đến sự hình thành tuần tự của khu vực trung tâm thành phố chung cư 58 Tố Hữu. Khu trung tâm này sẽ càng có quy mô tương đối và quy mô tuyệt đối to lớn hơn. Chính điều đó có liên quan với những đặc điểm mới trong việc thiết kế một trung tâm thành phố hiện đại chẳng hạn nó liên quan với việc từ bỏ các giải pháp có cơ cấu tĩnh và đối xứng để chuyển sang những hệ thống quy hoạch tương đối hở và thường không đối xứng đảm bảo tính thừa kế tốt nhất khi hình thành cơ cấu thành phố về mặt thẩm mĩ. Phổ biến nhất là kiểu bố trí trung tâm khép kín có các khu nhà ở bao bọc xung quanh (như ở nhiều thành phố lịch sử và ở một số thành phố mới chẳng hạn như Zelenograd ở gần Moskva hoặc Akademgorodok ở gần Novosibirsk). Một giải pháp như thế là có lí đối với các thành phô’ không lớn lắm (có trung tâm với bán kính phục vụ trong phạm vi đi bộ chiếm hầu hết lãnh thổ thành phố). Song trong trường hợp thành phố tiếp tục phát triển sẽ gặp những khó khăn nghiêm trọng về đất đai. Trong việc thiết kế thí điểm vào những năm gần đây đã có xu hướng bố trí trung tâm cấp thành phố ở chính giữa so với trục dọc của các khu nhà ở chủ yếu và lệch hẳn sang một bên ở hướng ngang (chẳng hạn như lệch về phía bờ sông ở Xelinograd và ở thành phố Tolyatti). Như vậy ít ra thì cũng có một phía đất của trung tâm cấp thành phố được rộng mở cho sự phát triển hơn nữa và có liên hệ trực tiếp với cảnh quan xung quanh thành phố. Đối với các thành phố lớn khi có các tuyến đường giao thông công cộng tốc hành thì vị trí tốt nhất của trung tâm là ờ khu giao nhau của những tuyến đường ấy. Khi các đường trục giao thông tốc hành có sơ đồ kiểu hình “số chín” thì trung tâm thành phố được phục vụ bằng phương tiện giao thông từ ba phía trong lúc tất cả các khu còn lại của thành phố chỉ được phục vụ bằng giao thông từ hai phía thậm chí từ một phía. Khi các đường có sơ đồ kiểu hình “số tám” thì trung tâm thành phố có lối vào từ bốn hướng đường tốc hành. Đối với thành phố “vòng đai” thì vị trí khu trung tâm trên tuyến đường tốc hành về phương diện giao thông có thể ở bất cứ chỗ nào (vì khu nào ở trong vòng đai cũng được phục vụ từ hai phía). Ưu điểm quan trọng của các thành phố có cơ cấu không gian nói trên là khu trung tâm ở sát ngay bên cạnh những khoảng không gian rộng mở mà không thiệt hại gì đến việc đi đến trung tâm. Những khoảng không gian này đảm bảo đất dự trữ cần thiết cho sự phát triển sau này đồng thời cũng đảm bảo sự liên hệ trực tiếp bằng đường đi bộ nối liền trung tâm với khu vực công viên và đảm bảo khả năng đi bộ từ trung tâm thành phố qua khu vực công viên đến các khu nhà ở. Trung tâm thành phố hiện đại phải thoả mãn những tiêu chuẩn gì ? Đó là những yêu cầu muôn màu muôn vẻ: những yêu cầu xã hội có liên quan với lối sống làm việc và nghỉ ngơi của con người; những yêu cầu về vẻ đẹp của bố cục không gian kiến trúc và cảnh quan tính hợp lí về kĩ thuật và kinh tế; cuối cùng là những yêu cầu về giao thông. Giải pháp về cơ cấu của trung tâm thành phố hiện đại vị trí của trung tâm trong mặt bằng thành phố hình thù và hướng phát triển của nó được xác định phần lớn bởi những điều kiện giao thông. Tính phức tạp và muôn vẻ của các giải pháp không gian có thể có làm cho việc xem xét những nguyên tắc tổ chức giao thông của khu vực trung tâm trở thành một việc có ích theo quan điểm phương pháp luận.